Patti Smith
Saturday, June 2nd, 2007 
Ez nuke sekula amestuko argi dotore hauen azpian rock&rolla gauza zitekeenik… Rock&roll del bueno, txabales! Tarima berria eroriko ote zen edo ez izan zen bezperako mezu errepikatuenetako bat, Victoria Eugenia leku aproposa ote den horrelako ikuskizun baterako… Egia da rockeroak ez gaudela horrelako luxuetan ohituta, baina guk ere apreziatzen dugu dotorezia, soinu aparta, artistaren sinpatia eta enpatia…
Ai! Hau plazerra hau ikusteko aukera izatea!
Ziurrenik Boskoteak ere ez du jakingo zertaz ari naizen eta Landeroñok ezin agoantatu! Hau Historiako klase “interesgarri” horietako bat izaten bukatzeko arriskua du…
- Eskerrik asko- esan zuen. Adoratzeko prest geundenekin hitz egin zuen, eskatutakoa jo zuen (Gloria!)… Jainkosa zelako geunden han, baina berak bere zerua konpartitu nahi zuen nonbait…
Publikoaren aportazio txalotuena hau izan zen:
- Odón: menos mítines y más rock&roll!
Gazteak ere bazeuden, baina gazte unibertsitarioak (adinagatik esaten dut), ez kintzeañeroak. Argazkian ikusten duzuen eran, burusoil ugari, eta? El viejo rock nunca muere! Zer kontatuko dizuet zuek ere zaletzeko?
Adjetibo ugari entzun ditut bera definitzekoan: la madrina del punk (zuen artean ere sumatu dut zantzuren bat, e?), lesbiana, androgina, gizona, sazerdotisa…
Chicagon jaioa dugu 1943ko abenduaren 30ean (biografo batzuk 1946an esaten dute!). Bai, bai… Atera al dituzue kontuak? Aurtengo abenduan 64 urte beteko ditu (edo 61!), baina bere ahotsak ezagutu genueneko gazi-gozo hura mantendu du, indar beraz kolpatzen gaitu gaur ere eta bere leuntasun harrigarriak laztandu ere bai.
Ai! Hau plazerra hau ikusteko aukera izatea!
Kontzertu luzea izan zen, hamabietan bukatu zen… Nik zerbait hobetu beharko balitz, Anari jarriko nuke telonero, bere Zebra kontatuz edo kantatuz. Bestalde onartzen dut telonerorik gabe ere, tralla izugarria egon zela han… Baina Pattik gitarra hartu bezain laster garbiago ikusi nuen oraindik bi emakumeen artean beti antzeman ditudan similitudeak…
Biografoek diotenez, 4 urte zituenean, eskarlatina pasatu zuen eta ikaragarrizko sukar haiek haluzinazio ugari eragin zizkioten, sekula sendatuko ez ziren haluzinazioak. Irudiak errepikatzen zitzaizkiola-eta, begian partxe bat erabili beharrean izan zen. Diario bat idazten hasi zen eta hau izan omen zen bere poesiaren ernamuina.
Ama testigo de Jehová eta aita, berriz, ateoa. Pattiren lanak dikotomia hau ere bizi du:
“Mi madre me enseñó a rezar a los dos años, y eso expandió mi mundo. Fue el mejor regalo que pudo darme: la idea de que, no importa cuán aburrido estés, todavía puedes irte a la cama y rezar, hablar con ese Todo. Fui criada como testigo de Jehová, una fe extremadamente disciplinada. No comulgo con su dogma, pero creo que su rigidez es lo que hace que esa religión sea bella.”
Amodioa ere ezagutu zuen: Arthur Rimbaud.
“Cuando tenía dieciséis, realmente quería un novio. Y no me gustaban los chicos del barrio. Entonces encontré Iluminaciones, y vi a este chico en la tapa, y era mi tipo. En realidad, robé el libro porque fue amor a primera vista. Tengo que admitir que no pude entender lo que leí al abrirlo. Pero un instinto me dijo que esas palabras eran hermosas.”
Bai nortasuna eta bai izaera artistikoa osatzen ari zaio eta New Jersey-ko Arte eskolan sartu zen. Eraginak biderkatzen dira han: Jean Genet eta Rimbaud, legez kanpoko artistak, artea eta pekatua nahasten dituzten horietakoak:
“Ya no quise ir al cielo, si no había arte allí”- dio Pattik
Gurasoek ez zuten alaba errebeldearen irrika artistikoak ordaintzeko xoxik eta koltxoi fabrika baten hasi behar izan zuen lanean. Horrela dio 1970ean abesten zuen kantak:
“Yo quería huir.
Me subiré a un tren y escaparé a Nueva York.
Voy a ser tan mala, voy a ser un estrella,
y nunca voy a volver a esta fábrica de mierda”
Mobbing egiten ote zioten? Lankideek gorroto ziotela irakurri nuen behin eta burua komunean sarrarazi ziotela. 1966an haurdun geratu zen eta umea familia katoliko bati adopzioan ematea erabaki zuen. Ama izan eta handik 3 egunetara, Patti Smithek New Yorkerako tren hura hartu zuen.
“En Nueva York conseguí trabajo en la librería Scribner de la Quinta Avenida. Empecé a dar vueltas por el Pratt Institute of Art, donde trabajé posando desnuda para los estudiantes. Estaba leyendo todos esos libros románticos sobre la vida de los artistas, y tenía ganas de encontrar a un artista joven, ser su amante y cuidarlo. Entonces encontré a Robert Mapplethorpe. Él tenía diecinueve años, y era hermoso. Me empezó a enseñar la disciplina y la estructura necesarias para ordenar mi trabajo”,
Horrela kontatzen digu Pattik harreman hura. Mapplethorpe neska flakoxta harekin txundituta geratu zen eta bere etxera eraman zuen bizitzera. Han atera zion rockeroak hain ezaguna dugun argazki pila hura. Pattik ez zuen oraindik poesian pentsatzen, argazkigintza, eskultura… Horrela Parisera bidaiatzea pentsatu zuen ea Rimbaud eta Jim Morrisonek zapaldutako kaleek zerbait argitzen zioten.
“Fui a la tumba de Morrison en París y no sentí nada. No pude siquiera llorar. Me quedé ahí parada, vacía. Fui a la de Rimbaud después, y me sentí fría. Pensé: a la mierda. Me voy a casa a hacer mi trabajo. No voy a quedarme parada sobre las tumbas de esta gente.”
Pattik berak dio:
“Estoy envuelta en la vida de mis héroes. En mis canciones, en mi poesía. Les he dedicado poemas a Eddie Sedgwick, a Marianne Faithfull, a Frank Sinatra…”
1996ko Gone Again diskan Kurt Cobain-entzako abesti bat du: About a Boy. Pattik ez zuen Cobain ezagutu, baina…
“No considero que escribir sea un acto silencioso, introspectivo. Es un acto físico. Cuando estoy en casa, con mi máquina de escribir, me vuelvo loca. Camino como un mono. Me humedezco. Tengo orgasmos. En vez de inyectarme heroína, me masturbo catorce veces seguidas. Tengo visiones. Naves descendiendo sobre las pirámides aztecas. Templos. Así es como escribo mi poesía”,
1977an emandako elkarrizketa batean esan zuen hori.
New York-era itzuli bezain laster, bazekien poesia izango zela bere bidea. Chelsea Hotel ospetsuan jarri zen bizitzen Mapplethorpe-rekin. Bikote bikote ez zen aztarna ugari dago eta berehala azalduko da beste gizon bat Pattiren bizitzan: Sam Shepard. Ezkonduta zegoen hau eta sekretua izan zen harremana. Antzezlan bat egin zuten batera: bi idazleren amodioak kontatzen dituen obrak eta, azkenean, Shepard ez zen bere emaztearen aurrean antzeztera ausartu. Elkarrekin egin zuten azken lana izan zen, baina Pattik bere publikoari poesia irakurtzen jarraitu zuen. Ez ziren nolanahiko irakurketak, jende asko hurbiltzen zitzaion eta rockero ugari, batez ere. Joey Ramone-ren hitzak ditugu hemen, Ramones taldeko abeslaria:
“Cada vez que leía un poema, rompía el papel, o agarraba una silla y la tiraba contra la pared. Era fantástica”.
Berehala konturatu zen Patti beste zerbait ere falta zela eta gitarrista bati, Lenny Kaye-ri eskatu zion bere irakurketetan laguntzeko. Errezitaldiak rock kontzertu baten antza hartzen joan ziren.
Lehenengo albuma Horses izan zen, 1975ean, eta John Cale-k (Velvet Underground taldeko kide ohia) ekoiztu zion. Diskaren azala lehen aipatutako Mapplethorperen argazki eder haietako batek osatu zuen. Patti ez da gizona. Ezta andrea ere. Gloria abesti mitikoarekin hasi zuen diska:
“Jesús murió por los pecados de alguien, pero no por los míos”.
Nobio berri baten eragina ere atzematen hasi zitzaion: Tom Verlaine, Television taldekoa.
Bigarren diska Radio Ethiopia izan zen, 1976an. Nerabe errebeldearen errezoak. Genet izan zen bere inspirazioa. Album hau aurkezterakoan, Patti eszenategitik erori eta bizkarrezurreko bi orno hautsi zituen:
“Estaba haciendo mi número más intenso, Ain’t it Strange, una canción donde desafío a Dios, le pido que me hable, canto: Mano de Dios, siento tu dedo, pero no me marea, soy un torbellino, pero no caigo. Y caí”.
Smith-entzako Jaungoikoaren seinale bat. Beste bi album atera zituen: Easter (1978) eta Wave (1979).
Eta erretiroa. 1996 arte. Detroit-en bizi izan zen, Fred “Sonic” Smith (MC5 taldeko gitarra) , bere senarrarekin. Bi seme izan zituen, Jackson eta Jesse. Horrela esan zion bere lagun min bati:
“Encontré a mi hombre, y toda mi vida estuve buscando a un hombre a quien amar. Quiero tener hijos y ser una buena madre y una buena esposa. Eso es todo lo que quiero hacer”.
Lagunak ez ziren harritu.
“Detrás de toda su imagen revolucionaria, del Yo Soy Rimbaud, había algo secreto. Ella era Billie Holiday: el arte estaba ahí, pero era obvio que iba a dejarlo todo, tarde o temprano, por su hombre”.
Bikotearen berririk ez zen apenas izan. 1988an jakin genuen zerbait (garai hartan ni neu ere ama izan berria nintzen eta horrek asko urruntzen du rock&rolla!). Robert Mapplethorpe sidaz hiltzear zegoenean grabatu zuen diska berria: Dream of Life.
“Robert me fotografió cuando cumplí cuarenta, mientras grababa Dream of Life. Me hizo sostener una mariposa azul, el símbolo de la transformación. Yo estaba embarazada de tres meses de mi hija Jesse. El invierno siguiente tomó nuestro retrato familiar en su estudio de Nueva York, la última vez que fui fotografiada por mi amigo. Poco después, Robert nos visitó cuando grabamos la canción para mi hijo, The Jackson Song. No estaba bien, y se acostó en un sofá en el estudio. Richard Sohl se sentó al piano, y yo a su lado. Fred se nos acercó y dijo, sencillamente: Hágannos llorar. Tocamos la canción dos veces. La segunda fue lo mejor que pudimos hacer… Yo miré a través del vidrio y vi a Robert, durmiendo, lleno de paz. Fred estaba parado a su lado, llorando en silencio.”.
Urtebete beranduago, 1990ean Richard Sohl ere hil zen.
1994an Fred Smith, senarra, hil zen.
Hilabete beranduago, Todd Smith, anaia hil zitzaion.
Bi urte pasa ziren eta Pattik diska berria editatu zuen: Gone Again. Handik urtebetera beste bat: Peace and Noise, William Burroughs lagun hilari zuzendua. Abestietako bat Fred Smithekin batera idatzi zuen: Persuasion.
“Quería tener algo de él en este disco. Es importante para mí seguir adelante con su trabajo, y seguir recordándolo.”
Bien semea den Jackson-ek ere gitarra jo zuen hemen:
“Toca igual que su padre”…
Nonbait irakurri dut Lou Reed-en pausoak jarraitzen ari dela orain… Ez nuke hori esango. Artistikoki antza hartu badute ere, eszenategi gainean orain ez asko ikusi dugun Lou-k ez du publikoarekin konektatzeko inongo gaitasunik erakutsi, bideoari ON botoia zapaltzea bezala izan da. Pattiren lana oso bestelakoa izan da, elkarrizketa eta ez monologoa. Hala ere, nire gaztaroko ametsa ezin dut hemen erakutsi gabe utzi. Ea argazki eder hau:
Patti Smithen lan berriko hamabi abestiak beste batzuek idatziak dira, baina denak dira bereak.
… Bertsio diskoak, baita onenak ere, laster gelditzen dira baztertuta. -Irakurri dut Berrian- Ez da hori gertatuko, ordea, Twelve izeneko honekin, aukeratutako kantuak berriro sortu dituelako Patti Smithek, bakoitzaren izaera ondo estudiatuz. Konposaketa batzuk ez ditu ia aldatu, bere estilotik hurbil direlako, …, baina beste batzuk ezusteak izan dira: Tears For Fears -apartekoa Everybody Wants To Rule The World aspaldikoaren bertsioa-,
Paul Simon -Graceland diskotik hartutako Boy In The Bubble- eta, batez ere, Nirvana. Smells Like Teen Spirit esangura gehiegi duen abestia da eta bertsioa egiteak arrisku handia dauka, baina Patti Smithek kantu berria sortu du haren
gainean, banjoa, biolina eta beste hainbat country / bluegrass elementu
erabilita. Abesti berria Kurt Cobainek garrasi batean kantatzen zuenaren berdina da esentzian, nahiz eta itxura erabat desberdina duen. Txalotzekoa da abeslariak Are You Experienced? kantuarekin egindakoa ere; The Jimi
Hendrix Experience taldearen gailurra den horri heltzerakoan, gitarra bigarren planoan utzi du. Hendrix mitoaren imitatzaile bat bilatu ordez abestiaren poesia
xurgatu du, Esperientzia al daukazu? galderak bere garaian eta bere testuinguruan zuen indarra interpretazio lan berri batera eramanez.
Informazio gehiago nahi baduzue:
- P atti Smith-en kontzertua Diario Vascon
- ¿Ahí encima con ella? Diario Vascon
- Agenda Diario Vascon
- Mariano Planells-en bloga
- Patti Smit Berrian
- Patti Smith-en letrak eta abar
- …
Ai! Hau plazerra hau ikusteko aukera izatea!
Barkatu, Boskote! Artikulu hau zetxobait kopi-paste egin nahi nuke Batxi2ko espazioan. Autoplagio pixka bat, badakizue…
Larga vida al rock&roll!
Ai! Hau plazerra hau ikusteko aukera izatea!